Bà cụ: Thế bây giờ các ông bắt những người uống rượu thì bắt những người cấm nấu rượu, cấm nấu bia là dân không có uống nữa. Còn bây giờ vẫn để cho nấu bia nấu rượu thì dân phải uống, nha!
Cán bộ: Có cấm rượu bia đâu bà, uống bia vẫn được uống nhưng không lái xe được.
Bà cụ: Không lái xe thì bây giờ toàn bộ phải lái xe, hả? Thế bây giờ không lái xe thì ai lái cho? Bây giờ đi cỗ lại phải một người kèm đi à? Hả? Thế thì công đâu? Công đâu để đi sản xuất, để đi kiếm cơm để... kiếm tiền để đóng thuế cho nhà nước mà nuôi các cháu đi làm việc, hả?
Bây giờ một người đi ăn cỗ, một người phải kèm đi theo để kèm về nữa, thế thì lấy công... công đâu để... để mà đi làm ra lúa gạo, để mà đóng góp, đóng thuế, để nuôi... nuôi quân để quân lại đi hại dân. Hả? Thế à?
Cán bộ: Cô... các cháu không bao giờ làm việc đấy.
Bà cụ: Các cháu như thế nào? Hai ông cứ lái xe về đi, có tôi chứng kiến đây. Có trách nhiệm dừng người ta lại thì phải lo cái việc đấy.
Cán bộ: Anh quá đáng nó vừa thôi. Làm cái gì nó có tâm.
Bà cụ: Khóa vào! Ra ngoài các ông không dám mặc quần áo giao thông đâu, mặc quần áo công an đâu. Có cái xe này lại giữ của người ta xong về vứt đống rác, về vứt thùng rác, về vứt một bãi xe dưới kia dây leo chằng chịt thành một bãi rác ở dưới trụ sở kia kìa. Xong bắt đầu dân không có đi. Mà các người làm việc sao ác thế?
Cán bộ: Rồi mời anh ký vào đây, có ký không?
Bà cụ: Không ký! Trả lại cho cháu tôi nhá! Cháu! Trả lại cho cháu tôi 500 cháu tôi uống sữa.
Cán bộ: Tôi đã giải thích với anh rồi, chúng tôi đang làm... anh đưa... đưa về... làm gì có 500 gì ở đây. Cô bị bắt lần nào chưa?
Bà cụ: Bây giờ cháu ở tỉnh cháu phải biết cấp dưới của cháu làm việc bố láo như thế nào.
Cán bộ: Cháu không phải là cán bộ đâu bà nhá.
Bà cụ: Thế sao bảo ở tỉnh về?
Cán bộ: Tỉnh với lại phòng giờ sáp nhập về tỉnh rồi bà.
Bà cụ: Thế bây giờ làm thế nào trả lại 500 cho dân cho... cho cháu tôi?
Cán bộ: 500 gì?
Bà cụ: 500 phạt là cài mũ không đúng quy định. Có thế nào mà là cài mũ không đúng quy định?
Người thanh niên: Anh chụp ảnh xe tôi đi, anh chụp đi, xăng đầy... đầy nguyên này. Tôi vừa đổ xăng xong.
Bà cụ: Trả cho tôi! Trả cho cháu tôi nó uống sữa! Nó uống sữa để nó lớn lên, nó là tương lai nhá. Đây là tương lai đất nước đấy, đây là tinh hoa của dân tộc đấy, chỉ còn một tí gì...
Người thanh niên: Anh chụp vào xong... thôi... thôi.
Bà cụ: Bây giờ lại giữ cái xe này, xong lại phạt... phạt cái xe này, tiền đâu dân... dân đổ xăng hả?
Người thanh niên: Tôi vừa đổ xăng đầy... còn một tí để... đi hai ba cây số... được rồi.
Cán bộ: Anh nhớ ở đâu, chúng tôi vẫn sẽ giữ nguyên vẹn cho anh.
Bà cụ: Này cháu! Trả cho cháu bà 500.000đ đừng bóc lột trẻ thơ uống sữa nữa nhá! Mẹ nó đi lái xe cài mũ cẩn thận để đi ra chợ mua đồ, thế mà bảo là cài mũ không đúng quy định. Là bây giờ phải trả lại cho con nó uống sữa, cháu tôi!
Cán bộ: Chị em... em thấy chị cài mũ như thế nào?
Bà cụ: Cài mũ thế như cháu này mà đi chứ cài như thế nào?
Cán bộ: Em đội mũ như này có bị phạt không?
Bà cụ: Cài vào, rồi bảo là cài không đúng quy định. Đấy, nói một câu như thế là thằng Lưu Xuân Đức... Thằng Lưu Xuân Đức nó là phụ nữ mà nó không cài mũ à? Không! Đàn bà phụ nữ mà lại đội kiểu như thế à? Chỉ có thanh niên mới đội kiểu thế thôi. Hỏi rồi, nó bảo cháu cài chắc chắn cháu đi, mà phạt cháu là 500 bà ạ.
Báo cáo về việc Đàn áp và Cưỡng ép Từ bỏ Tín ngưỡng đối với Hội Thánh Tin Lành Đấng Christ Tây Nguyên tại Tỉnh Đắk Lắk, Việt Nam.
1.0 Giới thiệu và Mục đích Báo cáo.
Báo cáo này được biên soạn và trình lên Báo cáo viên Đặc biệt của Liên Hiệp Quốc về tự do Tôn giáo, tín ngưỡng và Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc nhằm phân tích và ghi nhận các hành vi vi phạm nhân quyền nghiêm trọng. Mục đích cốt lõi của tài liệu là ghi lại và phân tích các vụ việc đàn áp có chủ đích nhắm vào các thành viên của Hội Thánh Tin Lành Đấng Christ Tây Nguyên, một cộng đồng tôn giáo độc lập, không được nhà nước công nhận, tại tỉnh Đắk Lắk, Việt Nam. Dựa trên lời chứng trực tiếp, báo cáo này lập luận rằng các hành động của chính quyền địa phương không phải là các hành vi tùy tiện, cá biệt mà là biểu hiện của một chiến dịch có chủ đích và mang tính hệ thống nhằm buộc các tín đồ phải từ bỏ hội thánh độc lập của họ để gia nhập một tổ chức tôn giáo được nhà nước công nhận. Những hành động này vi phạm trực tiếp các cam kết về nhân quyền của Việt Nam, cũng như chính Hiến pháp và luật pháp quốc gia. Để hiểu rõ mức độ nghiêm trọng của các vụ việc, điều cần thiết là phải xem xét chúng trong bối cảnh đàn áp rộng lớn hơn đang diễn ra.
2.0 Bối cảnh chung: Áp lực có hệ thống đối với các Hội thánh Độc lập
Việc hiểu rõ môi trường hoạt động của các hội thánh tư gia không được công nhận ở Tây Nguyên có tầm quan trọng chiến lược. Các hành động của chính quyền không xảy ra một cách ngẫu nhiên mà là biểu hiện của một chính sách rộng lớn hơn nhằm kiểm soát và hạn chế các hoạt động tôn giáo độc lập. Theo lời chứng của Mục sư A Ga, một nhà hoạt động của cộng đồng, tình trạng của Hội Thánh Tin Lành Đấng Christ Tây Nguyên hiện đang "gặp rất nhiều vấn đề khó khăn từ phía chính quyền Việt Nam". Các chiến thuật mà chính quyền thường xuyên sử dụng bao gồm việc "hù dọa, khủng bố tinh thần" các tín hữu mỗi khi họ tổ chức sinh hoạt tôn giáo.
Yêu cầu cốt lõi của chính quyền đối với các tín hữu rất rõ ràng và mang tính cưỡng ép: buộc họ phải "từ bỏ Hội thánh Tin Lành Đấng Christ Tây Nguyên để gia nhập với một hệ phái đã được cấp tư cách pháp nhân". Việc không tuân thủ yêu cầu này sẽ dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng. Mục sư A Ga đã trích dẫn lời đe dọa trực tiếp từ các quan chức: "nếu các anh không từ bỏ hội thánh độc lập này thì họ có thể bắt bỏ tù". Áp lực chung này đã tạo ra một môi trường sợ hãi và không chắc chắn, biểu hiện thành các hành vi sách nhiễu và giam giữ cụ thể sẽ được trình bày chi tiết trong phần tiếp theo.
3.0 Các Hình thức Sách nhiễu và Đàn áp tiêu biểu
Phần này cung cấp bằng chứng về các chiến thuật đàn áp có hệ thống mà chính quyền địa phương sử dụng đối với các tín hữu của Hội Thánh Tin Lành Đấng Christ Tây Nguyên. Thay vì các sự cố đơn lẻ, các hành động này thể hiện một mô thức sách nhiễu nhất quán nhằm dập tắt hoạt động tôn giáo độc lập. Các hình thức đàn áp tiêu biểu bao gồm:
Giam giữ Tùy tiện và Thẩm vấn: Chính quyền địa phương thường xuyên nhắm vào các tín hữu thông qua các hành vi sách nhiễu và giam giữ tùy tiện. Tín hữu có thể bị chặn lại trên đường đi hoặc bị bắt tại nhà và áp giải đến đồn công an mà không có lệnh bắt hợp lệ. Tại đây, họ phải đối mặt với các buổi thẩm vấn kéo dài trong nhiều giờ.
Cưỡng ép Tâm lý và Đe dọa: Trong quá trình thẩm vấn, công an sử dụng các hình thức cưỡng ép tâm lý. Họ ra lệnh cấm các tín hữu sinh hoạt tôn giáo, cấm tổ chức thờ phượng tại nhà, và cấm liên lạc với các tín hữu khác. Các lời đe dọa bỏ tù được sử dụng một cách thường xuyên để buộc các cá nhân phải tuân thủ.
Buộc Từ bỏ Tín ngưỡng: Mục tiêu cuối cùng của các buổi thẩm vấn này là ép buộc các tín hữu ký vào các văn bản cam kết từ bỏ đức tin hoặc từ bỏ tư cách thành viên của Hội Thánh Tin Lành Đấng Christ Tây Nguyên để gia nhập một tổ chức tôn giáo do nhà nước quản lý.
Những hành động này cấu thành hành vi vi phạm trắng trợn các quyền được bảo hộ trong chính luật pháp Việt Nam, cho thấy sự lạm dụng quyền lực một cách có hệ thống của cơ quan công quyền địa phương.
4.0 Phân tích Pháp lý: Mâu thuẫn giữa Hành động của Chính quyền và Pháp luật Việt Nam
Phần này sẽ đối chiếu các hành động của chính quyền địa phương được ghi nhận ở trên với khuôn khổ pháp lý của chính Việt Nam. Sự phân tích này cho thấy một sự vi phạm có hệ thống và cố ý đối với các quyền được pháp luật bảo vệ.
4.1 Vi phạm Pháp luật Quốc gia về Tự do Tôn giáo
Hành động của công an tỉnh Đắk Lắk mâu thuẫn trực tiếp với các điều khoản trong luật pháp của Việt Nam. Theo phân tích của Mục sư A Ga, mặc dù "Luật Tín ngưỡng Tôn giáo rất là tốt", nhưng "chính quyền họ không áp dụng theo luật đó". Cả Hiến pháp Việt Nam và luật pháp quốc gia đều bảo vệ quyền tự do tín ngưỡng. Cụ thể, Mục sư A Ga đã trích dẫn Điều 6 của Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo, trong đó nêu rõ: "mỗi người đều có quyền tự do tôn giáo, theo hoặc không theo, không ai có thể thay đổi hoặc ép buộc".
Hành vi ép buộc các tín hữu ký giấy từ bỏ đạo và đe dọa bỏ tù nếu không tuân thủ, như đã được ghi nhận, là một sự vi phạm trực tiếp và không thể chối cãi đối với điều khoản này. Bằng cách hăm dọa và cưỡng ép các tín hữu phải từ bỏ đức tin của mình để gia nhập một tổ chức do nhà nước kiểm soát, chính quyền địa phương đang "làm trái theo Luật Hiến pháp cũng như Luật Tôn giáo". Mục sư A Ga nhấn mạnh rằng tình trạng này đặc biệt phổ biến ở các "vùng sâu vùng xa như khu vực Tây Nguyên", nơi các quan chức có thể cố tình làm trái luật để hù dọa những người dân chưa hiểu biết nhiều về luật pháp.
4.2 Sử dụng Cáo buộc Chính trị Vô căn cứ (FULRO) làm Cái cớ Đàn áp
Để hợp lý hóa các hành vi đàn áp tôn giáo, chính quyền địa phương thường xuyên sử dụng các cáo buộc chính trị vô căn cứ. Mục sư A Ga khẳng định rằng chính quyền "luôn gán ghép chúng tôi là tổ chức FULRO và nói Hội thánh Tin Lành Đấng Christ là phản động". Việc sử dụng cái cớ này nhằm mục đích hình sự hóa các hoạt động tôn giáo thuần túy và cô lập cộng đồng khỏi xã hội rộng lớn hơn.
Mục sư A Ga đã bác bỏ dứt khoát những cáo buộc này: "Thực tế, FULRO không còn tồn tại ở Việt Nam... Đó là sự vu khống của chính quyền." Ông làm rõ rằng mục đích duy nhất của Hội Thánh là tâm linh và hoàn toàn phi chính trị: "chúng tôi chỉ biết tin Chúa, học Kinh Thánh, chia sẻ lời Chúa và thăm viếng anh em. Đó là mục đích duy nhất của chúng tôi." Rõ ràng, việc gán ghép với FULRO chỉ là một cái cớ để đàn áp một cộng đồng tôn giáo độc lập.
Những vi phạm pháp lý và việc sử dụng các cái cớ chính trị này đòi hỏi một kết luận và bộ kiến nghị rõ ràng gửi đến cộng đồng quốc tế để can thiệp.
5.0 Kết luận và Kiến nghị
Kết luận
Những phát hiện trong báo cáo này cho thấy một bức tranh đáng báo động về tình hình tự do tôn giáo tại tỉnh Đắk Lắk, Việt Nam. Các hình thức đàn áp được ghi nhận trong báo cáo này không phải là hành vi ngẫu nhiên của các quan chức địa phương, mà là bằng chứng của một chiến dịch có chủ đích và hệ thống nhằm dập tắt hoạt động của Hội Thánh Tin Lành Đấng Christ Tây Nguyên. Bằng cách sử dụng các chiến thuật hăm dọa, giam giữ tùy tiện, và cưỡng ép từ bỏ tín ngưỡng, chính quyền Việt Nam tại tỉnh Đắk Lắk đang vi phạm nghiêm trọng quyền tự do tôn giáo, tín ngưỡng được bảo hộ bởi chính Hiến pháp và Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo của mình, cũng như các công ước quốc tế về quyền dân sự và chính trị mà Việt Nam đã ký kết.
Kiến nghị
Dựa trên lời kêu gọi của Mục sư A Ga về việc "vận động quốc tế" và "gây áp lực với chính phủ Việt Nam", chúng tôi đưa ra các kiến nghị sau:
Kiến nghị Báo cáo viên Đặc biệt của Liên Hiệp Quốc về tự do Tôn giáo, tín ngưỡng gửi thư quan ngại đến chính phủ Việt Nam, yêu cầu làm rõ về các hành vi được nêu trong báo cáo này và chấm dứt ngay lập tức mọi hành vi sách nhiễu đối với Hội Thánh Tin Lành Đấng Christ Tây Nguyên.
Kêu gọi chính phủ Việt Nam đảm bảo rằng các cơ quan chức năng ở cấp địa phương, đặc biệt là tại tỉnh Đắk Lắk, phải tuân thủ đầy đủ Hiến pháp và Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo của Việt Nam, chấm dứt việc ép buộc tín hữu gia nhập các tổ chức tôn giáo được nhà nước công nhận.
Yêu cầu chính phủ Việt Nam chấm dứt việc sử dụng các cáo buộc chính trị vô căn cứ, như liên kết với FULRO, để biện minh cho hành vi đàn áp các nhóm tôn giáo độc lập và đảm bảo quyền tự do thực hành tín ngưỡng một cách hòa bình cho mọi công dân.
Anh Tiến: Hôm nay là ngày thứ ba của Hội nghị Thượng đỉnh Tự do Tôn giáo tại Washington D.C. Vâng, chúng tôi có một số câu hỏi về Mục sư A Ga, một mục sư Tin Lành của Tây Nguyên đang sống tại bên Mỹ này. Xin hỏi Mục sư A Ga tình trạng của các hệ phái Tin Lành Tây Nguyên bây giờ ra sao? Xin Mục sư cho chúng tôi biết ạ.
Mục sư A Ga: Dạ vâng, thưa anh Tiến. Tình trạng Hội thánh Tin Lành tại Tây Nguyên hiện nay đang gặp rất nhiều vấn đề khó khăn từ phía chính quyền Việt Nam. Đặc biệt là Hội thánh Tin Lành Đấng Christ Tây Nguyên của chúng tôi. Mỗi khi chúng tôi sinh hoạt, phía chính quyền họ luôn đến hù dọa, khủng bố tinh thần của anh em, bắt anh em chúng tôi phải từ bỏ Hội thánh Tin Lành Đấng Christ Tây Nguyên để gia nhập với một hệ phái đã được cấp tư cách pháp nhân.
Họ nói rằng nếu các anh không từ bỏ hội thánh độc lập này thì họ có thể bắt bỏ tù. Đó là những điều mà chính quyền Việt Nam đang liên tục làm khó dễ đối với Hội thánh Tin Lành Đấng Christ Tây Nguyên của chúng tôi, thưa anh Tiến.
Anh Tiến: Vậy tôi xin có một câu hỏi nữa: Thế Luật Tín ngưỡng Tôn giáo Việt Nam có nói rõ điều đó không? Tức là tất cả các tôn giáo phải được Nhà nước công nhận? Tôn giáo nào mà dù cách giảng đạo, cách cầu nguyện và cách sống đạo đức giống như tôn giáo kia, nhưng không được Nhà nước công nhận mà anh cứ theo tôn giáo đó là anh phạm pháp? Luật Tín ngưỡng Tôn giáo Việt Nam có câu đó không?
Mục sư A Ga: Dạ thưa anh Tiến, Luật Tín ngưỡng Tôn giáo không có câu đó. Luật Tín ngưỡng Tôn giáo rất là tốt, nhưng có điều là chính quyền họ không áp dụng theo luật đó. Ví dụ như trong Hiến pháp cũng đã đưa ra những vấn đề tự do tôn giáo hay niềm tin, đó là quyền của mỗi con người.
Trong Luật Tôn giáo tại Điều 6 cũng đã nói ra vấn đề là mỗi người đều có quyền tự do tôn giáo, theo hoặc không theo, không ai có thể thay đổi hoặc ép buộc. Tuy nhiên, đối với chính quyền địa phương thì họ lại làm trái theo Luật Hiến pháp cũng như Luật Tôn giáo. Họ cứ đến và nói rằng anh em sinh hoạt hệ phái này là Nhà nước không công nhận, rồi họ nói hệ phái này là phản động và đủ mọi vấn đề họ gán ghép. Đó là sự hiểu lầm của một số chính quyền mà thôi. Rõ ràng chúng tôi chỉ là những người theo đạo để cứu rỗi linh hồn của mình và hoạt động giống như các hệ phái khác, giảng dạy lời của Chúa, thưa anh Tiến.
Anh Tiến: Vậy tôi xin hỏi một câu nữa: Tại sao Mục sư A Ga lại tham gia những cuộc vận động ở Washington hay những nơi khác như thế này? Chẳng hạn như cách đây mấy năm Mục sư có tham dự cuộc hội nghị đa phương, rồi năm nay lại tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Tự do Tôn giáo, vì lý do gì ạ?
Mục sư A Ga: Dạ vâng thưa anh Tiến. Lý do tôi phải có mặt ngày hôm nay ở buổi vận động về Tự do Tôn giáo quốc tế năm 2019 và năm nay là năm 2021, là bởi vì những vấn nạn của hội thánh tư gia tại Việt Nam. Chính quyền luôn bắt bớ, sách nhiễu, tra tấn vì cớ họ theo đạo Tin Lành mà không được Nhà nước công nhận.
Chính vì thế, tôi rất vinh dự được đến đây nói lên tiếng nói của mình để vận động quốc tế, mong quốc tế có thể bảo vệ và gây áp lực với chính phủ Việt Nam nên tôn trọng những quyền mà Việt Nam đã ký kết với quốc tế về vấn đề dân sự và chính trị, trong đó có tự do tôn giáo.
Chúng tôi đến đây để muốn thế giới biết rằng chính quyền Việt Nam vẫn còn bắt bớ về niềm tin tôn giáo của chúng tôi. Họ chưa thực thi những quyền mà họ đã ký kết cũng như Hiến pháp và Luật Tôn giáo của chính họ. Không hẳn chính quyền địa phương không hiểu luật, nhưng ở vùng sâu vùng xa như khu vực Tây Nguyên, họ cố tình làm trái luật để hù dọa anh em vì thấy anh em chưa hiểu biết nhiều về luật pháp.
Anh Tiến: Vâng, đây là câu hỏi chốt của tôi: Mục sư có chương trình gì để giúp các cộng đồng bên đó hiểu biết luật pháp nhiều hơn không?
Mục sư A Ga: Dạ vâng, tôi có chương trình. Nhờ sự giúp đỡ của tổ chức BPSOS, chúng tôi liên tục đào tạo, huấn luyện anh em về Luật pháp Việt Nam cũng như Luật pháp quốc tế về Tự do Tôn giáo để anh em nắm bắt và hiểu rõ cái nào được cấm và cái nào không cấm. Khi anh em hiểu rõ, chắc chắn anh em trong nước sẽ đối phó với chính quyền địa phương bằng luật pháp chứ không phải theo ý riêng.
Anh Tiến: Một câu hỏi thực sự cuối cùng: Thế còn FULRO, họ có hoạt động mạnh không? Vì một số anh em bị tố cáo, cáo buộc là theo FULRO muốn lật đổ chính quyền, Mục sư nghĩ thế nào?
Mục sư A Ga: Vấn đề FULRO là do chính quyền địa phương luôn gán ghép chúng tôi là tổ chức FULRO và nói Hội thánh Tin Lành Đấng Christ là phản động. Thực tế, FULRO không còn tồn tại ở Việt Nam cũng như ở đây. Đó là sự vu khống của chính quyền. Chúng tôi thực tế không biết gì về tổ chức FULRO như thế nào, chúng tôi chỉ biết tin Chúa, học Kinh Thánh, chia sẻ lời Chúa và thăm viếng anh em. Đó là mục đích duy nhất của chúng tôi.
Anh Tiến: Xin cảm ơn Mục sư A Ga đã tham dự Hội nghị Thượng đỉnh về Tự do Tôn giáo này và mong rằng mỗi năm Mục sư sẽ đại diện cho cộng đồng Tây Nguyên tham gia. Xin kính chào và cảm ơn rất nhiều.
Trích nguồn:/Nội dung từ Giải thưởng Nhân quyền Lê Đình Lượng.
Mục sư A Ga thay cho thầy truyền đạo Y Kreč Byă:
Mục sư A Ga là một nhà hoạt động tôn giáo người bản địa Tây Nguyên, từng là người tỵ nạn tại Thái Lan và suýt bị trục xuất về Việt Nam trước khi nhận được sự can thiệp của các tổ chức quốc tế. Ông được biết đến với hoạt động thúc đẩy tự do tôn giáo và từng nhận Giải thưởng Nhân quyền Lê Đình Lượng thay cho thầy truyền đạo Y Kreč Byă. Giải thưởng dành sự vinh danh cho người bản địa Tây Nguyên và cuộc đấu tranh cho quyền tự do tôn giáo không mệt mỏi của thầy truyền đạo Tin Lành Y Kreč Byă, người Ê-đê hiện đang thụ án 13 năm tù.
Mục sư A Ga không chỉ là một cá nhân hoạt động tôn giáo, mà là một biểu tượng phức tạp phản chiếu nhiều tầng vấn đề nhạy cảm xoay quanh tự do tín ngưỡng, quyền con người và số phận của các cộng đồng bản địa Tây Nguyên trong bối cảnh chính trị – xã hội hiện đại. Cuộc đời và hành trình của ông vượt ra khỏi khuôn khổ của một chức sắc tôn giáo thông thường, để trở thành một trường hợp điển hình cho những va đập giữa niềm tin, quyền lực và biên giới quốc gia.
Xuất thân là người bản địa Tây Nguyên, Mục sư A Ga mang theo trong mình không chỉ đức tin tôn giáo mà còn cả ký ức tập thể của một cộng đồng từng nhiều lần bị đẩy ra bên lề lịch sử. Các hoạt động thúc đẩy tự do tôn giáo của ông không đơn thuần là truyền đạo, mà gắn chặt với yêu cầu được công nhận, được lắng nghe và được đối xử bình đẳng của các nhóm thiểu số. Chính điều này khiến ông trở thành một nhân vật gây chú ý, thậm chí gây tranh cãi, trong cả nước và quốc tế.
Việc từng là người tỵ nạn tại Thái Lan và suýt bị trục xuất về Việt Nam đã đẩy câu chuyện của Mục sư A Ga lên một cấp độ khác: từ một nhà hoạt động địa phương thành một hồ sơ nhân quyền mang tính quốc tế. Thân phận “lơ lửng” của ông – không hoàn toàn thuộc về nơi nào – phản ánh rõ sự mong manh của những người đấu tranh cho tự do tôn giáo khi rơi vào vùng xám của luật pháp và ngoại giao. Sự can thiệp của các tổ chức quốc tế trong trường hợp này cho thấy vấn đề không còn là câu chuyện cá nhân, mà đã chạm tới những chuẩn mực phổ quát về quyền con người.
Đặc biệt, việc ông từng nhận Giải thưởng Nhân quyền Lê Đình Lượng thay cho người khác mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Hành động này không chỉ là sự ghi nhận cá nhân, mà còn là một sự chuyển giao thông điệp: cuộc đấu tranh cho quyền con người không phụ thuộc vào một gương mặt duy nhất. Mục sư A Ga, trong khoảnh khắc đó, trở thành “người mang hộ” tiếng nói của những người không thể tự mình xuất hiện, qua đó nhấn mạnh tính liên đới và kế thừa trong các phong trào nhân quyền.
Từ góc độ đánh giá, Mục sư A Ga là nhân vật cho thấy ranh giới giữa tôn giáo và chính trị đôi khi không hề rõ ràng, nhất là khi niềm tin tôn giáo gắn liền với quyền sống, quyền tự do và bản sắc cộng đồng. Ông có thể được nhìn nhận khác nhau tùy theo lập trường, nhưng không thể phủ nhận rằng sự tồn tại và hoạt động của ông buộc xã hội phải đối diện với những câu hỏi khó: tự do tôn giáo được hiểu và thực thi đến đâu, và ai là người có quyền định nghĩa giới hạn ấy.
Vì vậy, ý nghĩa lớn nhất của Mục sư A Ga không chỉ nằm ở những gì ông đã làm, mà ở những tranh luận mà ông khơi dậy. Ông là tấm gương phản chiếu những căng thẳng âm ỉ giữa nhà nước – tôn giáo – cộng đồng bản địa, đồng thời là lời nhắc nhở rằng phía sau mỗi hồ sơ nhân quyền là một con người, với đức tin, nỗi sợ và khát vọng được sống đúng với căn tính của mình.
Tiếng Việt: Dạ vâng, được rồi ạ. Dạ vâng, trước hết xin chào Tiến sĩ Nguyễn Đình Thắng và xin chào ông Joseph Grey. Và chào anh Tiến cùng chào tất cả mọi người ạ.
Mục sư Aga:
Tiếng Việt: Thưa Đại sứ Khanh Sen và quý nhân viên của ông. Tôi là Mục sư Aga, nguyên quán tỉnh Kon Tum, Tây Nguyên, Việt Nam. Tôi đã phải trốn khỏi Việt Nam vào ngày công an truy lùng tôi. Hiện tôi và gia đình đang sinh sống tại bang North Carolina.
Người thông dịch: Ambassador Khanh Sen and others from your office, I am Pastor Aga from Kon Tum province, which is in the Central Highlands of Vietnam. I had to escape from Vietnam on the day its communist police tried to detain me. Now, my family and I live in North Carolina.
Tiếng Việt: Tôi xin thay mặt Hội thánh Tin lành Đấng Christ Tây Nguyên để chia sẻ với ông một vài sự kiện bức hại đáng chú ý, nhưng sẽ không nói nhiều về hai người của chúng tôi đang bị truy tố vì văn phòng của ông đã biết rồi. Đó là ông Y Krếc Byă và ông Nay Blạng.
Người thông dịch: I would like to speak on behalf of my fellow believers from my church, the Evangelical Church of Christ of the Central Highlands, to share a few noteworthy incidents. I will not dwell on two of our church members who are being prosecuted because your office already knows about them. They are Y Krếc Byă and Nay Blạng.
Tiếng Việt: Tôi chỉ xin nói là ngay sau khi công an bắt khá nhiều tín đồ, họ đã áp lực hai đồng đạo vào trong trại tạm giam để quyến rũ một số tín đồ chuyển sang hội thánh của chính quyền.
Người thông dịch: I would like to tell you that right after the police arrested a fair number of our church members, they pressured two other church members to visit the detained victims and tried to convince them to join the government-controlled church.
Tiếng Việt: Thêm nữa, vì biết là Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ và Liên Hiệp Quốc có sự quan tâm về quyền tự do tôn giáo của chúng tôi, một số điểm nhóm vẫn tổ chức ngày 22 tháng 8 mới đây dù có người trong huyện của họ đang bị truy tố.
Người thông dịch: Also, knowing that the State Department and the United Nations are concerned about their religious freedom, some of our groups did observe the UN Day of August 22nd, in spite of the ongoing prosecution of victims from their districts.
Tiếng Việt: Tuy nhiên, có một số điểm nhóm không dám công khai việc họ tổ chức ngày 22 tháng 8 và có mấy điểm nhóm giảm thiểu việc sinh hoạt tôn giáo sau vụ nổ súng ngày 11 tháng 6 ở tại tỉnh Đắk Lắk vừa qua.
Người thông dịch: However, some groups there did not make public their observance of August 22nd, and some other groups have reduced the frequency of their prayer meetings after the shooting incident of June 11 in Đắk Lắk province.
Tiếng Việt: Bên cạnh đó, công an Việt Nam loan tin chính quyền đã khởi tố tôi cùng lúc với thầy Y Krếc Byă, một trong hai nạn nhân bị truy tố mà tôi mới nói đến.
Người thông dịch: The Ministry of Public Security posted an article about the initiation of prosecution targeting me at the same time as Y Krếc Byă, one of the two prosecuted victims I mentioned earlier.
Tiếng Việt: Cách đây không lâu, công an đến nhà mẹ ruột của tôi và cha mẹ vợ tôi, ép họ ký văn bản cả chục trang mà họ không hiểu nội dung. Hành vi đe dọa xuyên quốc gia này ảnh hưởng đến tâm lý của tôi và vợ tôi. Tôi mong ông sẽ cho Bộ Ngoại giao biết là có chuyện này.
Người thông dịch: Recently, the police came to the home of my mother and that of my parents-in-law. They coerced our relatives to sign a multiple-page document without explaining what it was. This transnational intimidation has psychologically affected both my wife and me. Please inform the State Department of this development.
Tiếng Việt: Cảm ơn quý vị đã dành thời gian và sự quan tâm của quý vị. Xin Chúa ban phước lành cho quý vị một ngày bình an.
Người thông dịch: Thank you for your time and interest. God bless you.
👉 Kính gửi bác Tô Tổng, xin bác xem xét tình trạng một bộ phận cấp dưới có cách hành xử chưa đúng mực với người dân, gây ảnh hưởng đến uy tín chung.
Người dân đang gặp khó khăn.
Bác Tô Tổng ơi! Hãy xem các cấp dưới của bác đối xử quá tệ đối với người dân, tụi nó không nể bác tí nào?
“Gì vậy? Giờ thì lực lượng giao thông, công an giao thông lại không cho chở lúa về nhà, bắt chúng tôi phải tự bỏ bao lúa xuống rồi chở từng ít bằng xe máy. Bà con nông dân gặt lúa giữa mưa gió thế này mà lại bị đối xử như vậy sao? Đây, mọi người thấy không, bà con đang vô cùng bức xúc đây. Cách làm như thế này là không chấp nhận được đối với chúng tôi.
Không cho xe công nông chở lúa, để lúa ngoài đồng mọc mầm, nảy ngọc thì dân biết xoay xở thế nào? Việc mua bán đang diễn ra mà lại cấm chở, trong khi lúa ngoài kia đang hư hỏng dần. Trời thì mưa, gió thì lớn thế này! Bà con đang vào vụ thu hoạch mà lúa lại không được vận chuyển. Vậy các ông bảo chúng tôi lấy phương tiện gì để chở?
Tình cảnh này thì giải quyết ra sao? Tôi nói đúng sự thật chứ đâu có bịa. Giờ các ông định xử lý thế nào? Đuổi xe, bắt người như vậy thì chúng tôi chở lúa bằng gì? Làm ăn kiểu này là không ổn đâu! Nếu có quyền thì các ông tự lấy lúa mà ăn đi! Tại sao lại đi làm khó dân? Dân chúng tôi sống nhờ hạt lúa, chứ có làm điều sai trái gì đâu. Người ta chở lúa về nhà chứ đâu phải đi cướp bóc. Lúa ngoài kia đã bắt đầu mọc mầm rồi!
Người ta lao động chân chính giữa mưa bão đã khổ lắm rồi. Thuê được chiếc xe công nông để chở lúa về mà cũng không cho đi, vậy chúng tôi lấy gì mà sống, lấy gì mà ăn? Con người phải ăn gạo, ăn cơm chứ đâu thể ăn sắt thép. Ai cũng cần cơm để sống, nhất là lúc này chỉ trông chờ vào mấy hạt lúa, mà trời thì mưa dầm mưa dề.
Nếu từ nay các ông không ăn cơm nữa thì hãy đứng ra chặn lúa của dân như thế này! Nhìn đi, mưa gió thế này, lúa đổ la liệt ngoài đồng, ngoài bãi. Không cho xe công nông chở về thì dân biết làm sao? Các ông có nghĩ cho dân không? Mọi người ở đây đều đang vô cùng phẫn nộ. Đi chở lúa cho bà con mà lại bị giữ lại, không cho làm việc. Cuộc sống đã khó khăn thế này mà lại nói là vì dân sao? Hay bắt dân quay về thời xưa, vác lúa bằng tay?
Không cho chở lúa về thì chở bằng gì? Cha mẹ, con cái người ta phải ăn cơm để sống, chứ có đi ăn cướp đâu! Vậy mà lại đối xử với dân như thế. Thôi, đủ rồi… Các anh phải có trách nhiệm giải quyết cho dân. Chẳng lẽ nhà các anh không bao giờ ăn cơm, không bao giờ ăn lúa hay sao?”
Chào các bạn, hôm nay là ngày 13 tháng 1 năm 2026. Phiên tòa xét xử vụ kiện của ông tỷ phú Việt Nam Phạm Nhật Vượng và tập đoàn tỷ đô của Việt Nam là Vingroup đối với tôi là nhà báo Lê Trung Khoa đã kết thúc cách đây ít giờ.
Như tôi đã thông báo với các bạn ngay khi phiên tòa kết thúc, lúc đó chúng tôi phải đợi vài tiếng đồng hồ sau thì mới có nội dung—tức là những biên bản của tòa hoặc thông cáo báo chí của tòa—để đưa ra một kết luận cụ thể cuối cùng để tuyên bố với các bạn. Và bây giờ thì tôi đã nhận được thông báo đó.
Chính vì vậy mà ngay trong buổi chiều tối ngày hôm nay, tôi đang đứng ở ngay chỗ Brandenburger Tor (cổng thành Berlin), trung tâm thủ đô của nước Đức ở đây, để tường thuật trực tiếp về phiên tòa đó cũng như phán quyết của tòa đối với tôi, đối với Vingroup và đối với ông tỷ phú Việt Nam Phạm Nhật Vượng.
Kết quả phiên tòa
Cuối cùng, kết quả phiên tòa thì chúng tôi—Thời báo.de—đã chiến thắng ông tỷ phú Phạm Nhật Vượng và Vingroup với tỷ số là 4-3.
Tại sao phải nói là 4-3?
Có 7 nội dung mà ông tỷ phú Phạm Nhật Vượng đã đưa ra để kiện chúng tôi.
Tòa đã xem xét và trong 7 nội dung đó, tòa đã bác bỏ luôn trong ngày hôm nay 4 nội dung.
Như vậy là với tỷ lệ 4-3 được đưa ra trên cơ sở như vậy.
Cũng trên cơ sở này, tòa cũng đã đưa ra quyết định theo quy định luật tố tụng của Đức về việc phân chia chi phí:
Ông Phạm Nhật Vượng và tập đoàn Vingroup phải chịu 4/7 tổng số tiền lệ phí tòa cũng như phí luật sư.
Phía tôi trả 3/7 tổng số tiền.
Chi tiết các nội dung thắng kiện
Tôi sẽ công bố những thông tin cụ thể về những điểm mà Thời báo.de đã chiến thắng:
1. Về các clip châm biếm
Một nội dung đặc biệt trong 7 nội dung là ông Phạm Nhật Vượng đã đưa một clip châm biếm của Thời báo.de ra để kiện chúng tôi. Châm biếm là một hình thức hết sức bình thường tại các nước dân chủ và tự do như ở Đức; các bạn có thể vẽ Thủ tướng, Tổng thống hay các chủ tập đoàn lớn một cách thoải mái. Đây là nội dung mà ông Phạm Nhật Vượng đã thua trắng bụng khi tòa công nhận quyền tự do biểu đạt này.
2. Về an toàn xe VinFast
Tòa án Berlin cũng bác bỏ toàn bộ nội dung kiện của ông Vượng đối với Lê Trung Khoa nói rằng xe VinFast không được kiểm tra kỹ lưỡng và đánh giá rủi ro an toàn trước khi xuất khẩu sang Đức hoặc Hoa Kỳ.
Chúng tôi đã miêu tả bằng bài viết và hình ảnh cụ thể về việc những chiếc xe VinFast ở Đức tự nhiên bị bốc cháy trong showroom.
Cảnh sát và các nhà điều tra Đức cũng đã ghi rõ đây có thể là lỗi kỹ thuật.
Tại trung tâm thương mại Đồng Xuân (Berlin), VinFast dùng dây buộc vào khóa bên trong xuyên qua phần lốp để giật mạnh thì cửa mới mở ra cho người xem xe vào được. Tòa đã bác bỏ cáo buộc của ông Vượng về nội dung này.
Tổng kết
Đây là một chiến thắng tiếp tục nữa trong tổng số 3 vụ kiện đã diễn ra của ông tỷ phú Phạm Nhật Vượng, Vingroup và Vinfast Germany GmbH đối với chúng tôi. Cả 3 vụ này tòa đều bác bỏ phần lớn và chúng tôi đều có chiến thắng rất giòn giã, mạnh mẽ đối với các tập đoàn tỷ đô từ Việt Nam. Một lần nữa, ông Phạm Nhật Vượng và Vingroup lại thua chúng tôi với tỷ số 4-3. Tính trung bình, chúng tôi đã thắng với tỷ lệ khoảng 60% trong vụ kiện này.
"...rất là buồn cười và rất là đặc biệt của những cái xe VinFast này. Và cũng có lẽ chính vì vậy mà trong thời gian gần đây tôi cũng đã bình luận với các bạn và ngay cái showroom của xe VinFast tại Berlin thì nó đã phải đóng cửa. Nó đã phải đóng cửa bởi vì là bây giờ nó hoang tàn lắm.
Cái clip trong này, trong cái bình luận này chắc chắn tôi sẽ đưa cho các bạn xem. Nó hoang tàn bởi vì chắc là không, có lẽ là không bán được. Theo tôi nghĩ là không bán được thì họ mới phải rút như thế. Bởi vì cái địa điểm, cái phố đấy rất là đông, đông người qua lại, rất đắt tiền nhưng VinFast phải rút đi. Thì các bạn phải biết rằng là khi mà làm ăn kinh doanh mà phải rút đi, đóng cửa như thế thì đấy là một cái điều rất tệ hại.
Thì cái chất lượng xe như thế nào thì các bạn cũng đã thấy rồi. Ở Việt Nam thì có thể nếu mà có những người người ta phản ánh về chất lượng xe thì rất có thể họ sẽ bị cảnh sát mời lên, rất có thể họ sẽ bị có những cái áp chế khác nhau. Nhưng ở Đức thì hoàn toàn tự do. Đấy, thì đây là cái điều, đây là cái nội dung thứ hai mà tòa án đã bác bỏ.
Bên Mỹ các bạn cũng đã thấy có những cái sự việc là những chiếc xe VinFast mà vợ chồng gia đình người ta đi rồi đâm chết, đắp chết luôn, tai nạn chết luôn mà cho đến giờ này thì cũng chưa biết rõ là cái nội dung cụ thể, cái... là tại sao nó như thế. Nhiều người đặt câu hỏi tại sao cái xe VinFast đi mà tệ thế. Thì cho đến và ngay cả những nhà máy mà họ định xây dựng ở Mỹ cũng phải đình đệ... đình trệ lại bởi vì có lẽ là theo tôi nghĩ là có lẽ không ai mua cả, không có khả năng bán hàng, đồ không ai mua, ít người mua quá chẳng hạn thì thì có thể họ phải đóng cửa.
Hoặc là họ có thể đóng showroom, đóng cửa showroom tức là các phòng trưng bày hoặc là họ thậm chí là phải tạm dừng sản xuất bởi vì sản xuất ra mà không ai mua hoặc ít người mua quá thì lỗ thôi. Thì đấy là cái hoạt động kinh doanh hết sức bình thường. Thì đấy là cái điểm... đấy là cái điểm thứ hai mà tòa án Berlin đã bác bỏ về cái việc là xe VinFast là chưa được thử nghiệm đầy đủ một cách đầy đủ. Đấy, thì đấy là điều thứ hai.
Và điều tiếp theo, điều... tức là cái điểm... tức là cái nội dung thứ ba mà tòa án Berlin bác bỏ cái cáo buộc của ông Phạm Nhật Vượng và VinGroup. Đó là việc ông Vượng Vin kiện Lê Trung Khoa về việc Lê Trung Khoa nói rằng công ty VinHomes đã phải bán các dự án bất động sản dưới giá thị trường để ngăn chặn dòng tiền thất thoát. Tòa án Berlin đã bác bỏ nội dung kiện này của ông Vượng Vin, tức là dạng như bán lúa non đấy. Đấy là trong cái nội dung đó có nói là bán lúa non.
Thế đây là một câu nói rất ẩn dụ, rất bình thường. Và khi kinh doanh thì con người ta khi... những cái doanh nghiệp người ta thấy là bán chậm hàng thì người ta phải bán rẻ đi để mà thu hồi vốn hoặc là để làm dự án khác chứ không ai cứ ôm mãi thế cả. Nếu không bán được thì cứ ôm thế và anh cứ để một cái giá cao chẳng hạn thì không ai mua. Thì đấy là chuyện bình thường thôi. Thế mà cũng đi kiện! À thế tòa án Berlin đã bác cái đơn kiện này, cái... cái điều khoản này, tức là cái nội dung này trong cái đơn kiện đó của VinGroup và ông Phạm Nhật Vượng. Lại thua trắng bụng!
Đấy, toàn những vấn đề rất lớn như thế. Nào là về chất lượng xe này, không được thử nghiệm đầy đủ. Đấy, thế rồi là đem cả những clip châm biếm của Thời Báo đi... đi... đem sang đây kiện linh tinh. Thì đấy là cũng điều rất đặc biệt mà nực cười của ông tỷ phú Phạm Nhật Vượng và của tập đoàn VinGroup khi đem cả những clip châm biếm của chúng tôi ra để mà đi kiện nữa. Đấy, họ không có biết là đấy là những cái vấn đề mà bên Đức và Châu Âu họ chấp nhận hoàn toàn bình thường.
Ngoài ra, cái vụ... trong vụ việc này á thì cái nội dung thứ tư cũng rất là quan trọng. Nó liên quan đến những cái nội dung thông tin mà các bạn thường xuyên được xem và Thời Báo chia sẻ. Đó là những tin nội bộ. Tin nội bộ của Thờibáo.de được đưa ra. Và trong... trong nội dung thứ tư mà VinGroup và Phạm Nhật Vượng đã bị tòa án Berlin bác bỏ đó là tin nội bộ của Thờibáo.de cung cấp và chúng tôi có chia sẻ cho bạn đọc để cùng biết về cái tập đoàn này, về cái ông tỷ phú Phạm Nhật Vượng này.
Thì đối với... đối với Đức thì đấy là chuyện bình thường. Tin nội bộ thì tôi ghi rõ là tin nội bộ, tức là của nội bộ đưa ra. Thì tòa án Berlin sau khi xem cái phiếu kiện của ông Phạm Nhật Vượng và của tập đoàn VinGroup thì họ cũng bác bỏ luôn. Thế đấy tin nội bộ thì tôi ghi rõ tin nội bộ. Thế thì đi kiểm chứng và làm những việc khác thì đấy là việc của báo chí ở nhà nước nhưng mà thậm chí tôi đã rất nhiều lần gửi... câu hỏi báo chí đến VinFast nhưng mà họ hoàn toàn im lặng, họ không trả lời chúng tôi gì cả.
Thế thì làm sao đòi hỏi chúng tôi phải có những cái điều tra cụ thể được. Mặc dù nhà nước Việt Nam trong một thời gian vừa qua thậm chí còn đem truy nã nhà báo Lê Trung Khoa là tôi. Thế tôi đang sống ở nước Đức, tôi là nhà báo của Đức, ở Đức và làm việc truyền thông hoàn toàn hợp pháp bình thường như mọi người khác. Thế mà đem truy nã cả nhà báo nữa vì ông ta viết báo, vì có những cái nội dung mà nhà nước Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam không ưa. Và vì có những cái tin nội bộ, tin nội bộ là tin ở trong nội bộ của Đảng Cộng sản Việt Nam đưa ra chúng tôi công bố thì gây khó chịu, gây sự lo sợ đối với một số cái quan chức cấp cao và thậm chí một số... thậm chí đến tập đoàn hoặc là đến ông Vượng Phạm Nhật Vượng ông cũng lo sợ cái chuyện đấy ông đem đi kiện nhưng mà không ăn thua.
Và như vậy thì tin nội bộ đó của chúng tôi tiếp tục lại được đưa ra để phục vụ các bạn đây, để phục vụ người dân Việt Nam trong và ngoài nước biết được cái sự thật của Việt Nam trong thời gian qua, thời gian tới đây. Đặc biệt là khi mà Đại hội Đảng lần thứ 14 sắp diễn ra thì có những thông tin mà chúng tôi sẽ tiếp tục cung cấp để phục vụ các bạn một cách càng ngày càng tốt hơn và bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau. Bằng tiếng Việt, bằng tiếng Anh, tiếng Nga, tiếng Đức, tiếng Trung và sắp tới chúng tôi mở cả những tiếng Lào nữa. Đấy để phục vụ những người ở Lào chẳng hạn, những bạn... người bạn Lào người ta hiểu hơn về Việt Nam thôi. Để họ không mù quáng đi theo những cái kêu gọi của Đảng Cộng sản - cái nơi mà... cái thứ mà bên này chẳng ai người ta dùng nữa, người ta vứt đi từ lâu rồi, nhưng mà Việt Nam thì vẫn dùng và thậm chí còn kêu gọi là ủng hộ cái chuyện đó, là hoàn toàn sai lầm và sai trái.
Và ngoài... bên cạnh đó thì ngày hôm nay chúng tôi cũng rất cảm ơn quý vị và các bạn đã theo dõi, chia sẻ, bình luận và đặc biệt là những bạn đã luôn luôn ủng hộ, bình... hỗ trợ và ủng hộ về tài chính cho Thờibáo.de vì chúng tôi chắc chắn sẽ có đối diện với cả những vụ kiện tiếp theo của VinFast Germany GmbH hoặc là thậm chí của những cái tập đoàn tỷ đô ở trong nước hoặc là những cái nơi mà cái thể chế độc tài họ muốn bịt mồm, bịt miệng truyền thông tự do để các bạn không biết được sự thật. Thì chúng tôi cũng rất cần cái sự ủng hộ tài chính của các bạn thì các bạn hãy chuyển khoản hoặc là gửi Bitcoin hoặc là bằng... rất nhiều hình thức khác nhau cho Thờibáo.de để chúng tôi có điều kiện phục vụ các bạn tốt hơn và có nhiều tin tức hay hơn, hữu ích hơn đối với cuộc sống và học tập cũng như làm việc của các bạn trong thời gian tới.
Cảm ơn các bạn đã chú ý theo dõi. Hẹn gặp lại các bạn vào buổi bản tin lần tới. Trung Khoa Thờibáo.de từ Berlin ngày hôm nay 13 tháng 1 năm 2026 ngay sau phiên tòa của tỷ phú Phạm Nhật Vượng, của tập đoàn VinGroup và đối với nhà báo Lê Trung Khoa. Và chúng tôi đã chiến thắng lần này tiếp tục với tỷ số 4-3, trong đó 4 nghiêng về Lê Trung Khoa, 3 về VinGroup và Phạm Nhật Vượng. Họ lại tiếp tục thua lần thứ ba trước tòa. Cảm ơn các bạn."
